تبلیغات
دهیاری روستای ینگجه سرولایت نیشابور - فراورده‌ها و نژادهای بز وبز کرکی
دهیاری روستای ینگجه سرولایت نیشابور
بر محمد وآل محمد صلوات .الّلهم صّلعلی محمد وآل محمد

فرآورده های بز

انسان از شیر، گوشت، مو، کرک، پوست، روده و حتی شاخ بز استفاده می کند .

شیر بز از نظر طعم، ترکیب، نوع و مقدار مواد٬ با شیر گاو و گوسفند تفاوت دارد . در شیر بز مقدار ویتامین A بیشتر از شیرگاو و ویتامین C و بعضی از ویتامینهای گروه B کمتر از آن است . مثلا" میزان یکی از ویتامینهای گروه B به نام اسید فولیک در شیر بز بسیار کم است . از این رو کسانی که مدتی طولانی فقط از شیر بز تغذیه می کنند ممکن است به بیماری کم خونی دچار شوند . میزان کلسیم و فسفر شیر بز بیشتر از شیر گاو و آهن آن کمتر است . ذرات چربی شیر بز کوچکتر و مقدار آن نیز کمتر است، از این رو شیر بز آسانتر هضم می شود و برای کودکان و سالخوردگان و کسانی که ناراحتیهای گوارشی دارندبهتر است .از شیر بز کره، پنیر و فراورده های دیگر شیری تهیه می شود . شیز بر پس از گاو و گاومیش بیشترین میزان تولید را دارد و سالیانه بیش از شش میلیارد و ششصد میلیون لیتر شیر بز در سراسز جهان تولید می شود . یک بز ماده از نژادهای پر شیر، روزانه به طور متوسط ٨/٣ لیتر شیر می دهد .

گوشت بز در سراسر جهان مصرف می شود و تولید سالیانه آن در حدود یک میلیون و هشتصد هزار تن است . چربی گوشت بز کمتر از گوسفند است و از نظر طعم و مزه به خوبی گوشت گوسفند نیست . زیرا جست و خیز و حرکت فراوان بز باعث سفتی گوشت آن می شود، اما گوشت بزهای جوان، به ویژه بزغاله بسیار لطیف است و عده ای آنرا بر گوشت بره ترجیح می دهند.

موی بعضی از نژادهای بز لطیف و با ارزش است . از بز نژاد آنقره، سالیانه مقدار زیادی موی بلند و لطیف به دست می آید که موهر نامیده می شود . درازای تارهای موهر معمولا" میان ١٣ تا ٢٢ سانتیمتر و قطر آن ٥٠ تا ٦٠ میکرون است . هر چه قطر موهر کمتر باشد لطیفتر و گرانتر است و در بازارهای جهانی از بهترین پشمهای گوسفندان مرینوس نیز گرانبهاتر است . تارهای موهر خاصیت کشسانی مناسبی دارند از این رو پارچه های بافته شده از موهر کمتر چروک می شوند . امروزه در صنعت بافندگی از موهر خالص کمتر استفاده می شود . موهر را با پشم گوسفند، مو و کرک بز و یا با کتان، کنف، پنبه و نیز با الیاف مصنوعی مانند نایلون و پرلون، به نسبتهای معین درهم می کنند و با آن پارچه های گوناگون می بافند . تارهای موهر خاصیت رنگ پذیری خوبی دارند و رنگها را با درخشندگی و شفافیت زیادنشان می دهند .
از موی بزهای معمولی نیز به صورتهای گوناگون، از جمله در تهیه قالی و گلیم، قلم موی نقاشی، برس و طناب، پارچه های خشن و غیره استفاده می شود . در ایران دامداران کوچنده از موی بزهای سیاه، بافته هایی تهیه می کنند که با آنها سیاه چادر می دوزند و در ییلاق و قشلاق در آن زندگی می کنند .

کرک بز معمولا" بسیار ظریفتر از موی آن است . بز نژاد کشمیر معروفترین و پربهاترین کرک را دارد . پارچه کشمیری به نام شال کشمیر، که از زمانهای دور در جهان و از جمله در ایران شهرت فراوان داشته است، از کرک بز کشمیر بافته می شود . کرک را با شانه زدن موی بز زنده از آن جدا می کنند . مقدار کرکی که به این روش به دست می آید اندک است . در کارخانه های تهیه چرم از پوست بز، یا با ماشینهای مخصوص و یا با مواد شیمیایی نخست مو و سپس کرک را از پوست جدا می کنند . کرکی که از این راه به دست می آید چندان مرغوب نیست . از کرک پارچه های بسیار ظریفی بافته می شود . در ایران نوعی پارچه به نامبرک از کرک بز بافته می شود، همچنین از کرک بز برای بافتن عبای مرغوب و بافت قالی های گرانبها استفاده می کنند.

پوست بز را برای تهیه چرم و جیر به کار می برند . احتمالا" اولین چرمی که بشر ساخته از پوست بز بوده است . چرمی که از پوست بز به دست می آید محکمتر و مرغوبتر از چرم گوسفند است . چرم مشهور شورو که برای تهیه کیف و کفشهای با دوام و راحت به کار می رود از پوست آماده شده بز تهیه می شود . از جیر نیز در سراسر جهان برای تهیه لباس، کلاه، کیف، دستکش و کفش به فراوانی استفاده می شود . از بقایای لاشه بز در کشتارگاهها برای تهیه غذای حیوانات خانگی و کود حیوانی و از استخوان آن برای تهیه پودر استخوان استفاده می کنند . از شاخ بز نیز وسایل گوناگون زینتی و دسته کارد و چاقو و مانند آن ساخته می شود .

نژادهای بز

سانن٬ توگن بورگ٬ نوبیان و آلپی از نژادمهای پر شیر بز در جهان هستند. این نژادها پستانهای بزرگ دارند و شیر فراوانی تولید می کنند . بز آنقره و بز کشمیر کم شیر هستند .

بز سانن
    زیستگاه اصلی بز سانن در کوهستانهای سویس بوده است، سپس این نژاد به سراسر جهان راه یافته است . موهای بز سانن کوتاه و معمولا" به رنگ سفید یکدست و گاهی خاکستری است . این بز شاخ ندارد و درشت اندام است . وزن آن ٥٠ تا ٨٠ کیلوگرم و بلندی قامت آن تا ٨٥ سانتیمتر است . دوره شیردهی آن ٢٥٠ تا ٣٠٥ روز است و در هر روز از ٢ تا ٥ لیتر شیر می دهد این نژاد را نیز به ایران آورده اند و از آن برای اصلاح نژاد بزهای ایرانی استفاده شده است .

توگن بورگ
    بز درشت اندامی است با شیر فراوان که منطقه اصلی زیست آن کوهستانهای سویس است . این بز در ٣٠٥ روز تا حدود ١٩٩٣ لیتر شیر تولید کرده است . ٥٠ تا ٨٠ کیلو گرم وزن دارند و بلندی قامت آن ٧٠ تا ٨٠ سانیمتر و رنگ آن قهوه ای روشن تا قهوه ای تیره با گوشها و دم سفید است .

بز نوبیان
    زیستگاه اصلی بز نوبیان در سودان بوده است، سپس به نقاط مختلف جهان برده شده است . این بز اندامی درشت، پاهایی بلند و گوشهایی بلند و آویخته دارد . رنگ آن خرمایی، قهوه ای مایل به سفید، زرد نخودی و یا سیاه مایل به خاکستری است و معممولا" برای تولید شیر و گوشت پرورش می یابد . بزهای نوبیان نسبت به نژادهای سویسی شیر کمتری دارند اما چربی شیرشان بیشتر از همه انواع بز است

:زیستگاه اصلی نژاد آلپی یا نژاد آلپان فرانسوی منطقه های کوهستانی آلپ فرانسه است . این نژاد اندامی درشت دارد و به رنگهای سفید، تیره و یا ابلق است . وزن آن به ٦٥ تا ٨٥ کیلوگرم می رسد و بلندی قامت آن نیز از ٧٢ تا ١٠٠ سانتیمتر است یک بز کوهی آلپی در ٣٠٥ روز در حدود ٢٠٨٤ لیتر شیر می دهد .

بز آنقره
    زیستگاه اصلی بز نژاد آنقره شمال شرقی فلات ایران و آسیای صغیر است، و موی معروف موهر از این نژاد بدست می آید . این نژاد جثه نسبتا" کوچکی دارد، رنگ آن سفید و نر و ماده آن دارای شاخ هستند . از هر بز آنقره بطور متوسط ٥/١ تا ٢ کیلوگرم و از بزهای بالغ و درشت اندام حتی تا ٥/٥ کیلوگرم موهر در سال بدست می آید، اما میزان شیردهی آن کم است . بز نژاد کشمیر متعلق به دره کشمیر است و در تبت و مغولستان تا کوههای اورال نیز وجود دارد، و از این مناطق به سایر نقاط جهان برده شده است .

بز کشمیر
    از آنقره بزرگتر است و بدنی کشیده دارد . بدن این نژاد از کرک بسیار نرم و ظریف به رنگهای سفید، زرد، قهوه ای تیره، سیاه و قهوه ای روشن پوشیده شده است . کرک بز کشمیر بسیار لطیف و گرانبها است و از آن پارچه های بسیار لطیفی یافته می شود . بزهای این نژاد پر گوشت هستند، اما شیر آنها مانند نژاد آنقره اندک است . کرک سفید رنگ بز کشمیر از رنگهای دیگر پر بهاتر است .

نژادهای ایرانی بز

با آنکه محققان فلات ایران را به مکان اهلی شدن بز دانسته اند اما نژادهای ایرانی ویژگیهای مطلوبی چون بزهای آلپی و آنقره ندارند . معروفترین بز نژاد ایرانی مرغز است که بیشتر در کردستان و آذربایجان غربی پرورش می یابد و نوعی از نژاد آنقره بشمار می رود . در سال از هر بز مرغز ٢ تا ٥/٢ کیلوگرم و گاهی بیشتر مو بدست می آید . مرغز برعکس نژاد آنقره نژاد شیرده خوبی است و در یک دوره شیر دهی تا ٢٠٠ لیتر شیر می دهد . بز مرغز با بزهای بومی آمیخته شده و اصالت نژادی خود را تا حدود زیادی از دست داده است . برای اصلاح نژاد و خالص کردن بز مرغز در سالهای اخیر اقداماتی شده است از موی مرغز در کردستان پارچه های لطیفی می بافند و لباس محلی کردی از آن تهیه می شود.

نژاد مهم دیگری که در ایران در استهای غربی و جنوب غربی پرورش می یابد نژاد نجدی است . که در یک دوره شیردهی ٢٠٠ تا ٣٥٠ لیتر شیر می دهد، بز نجدی گوشهای پهن و دراز و آویخته دارد و مانند بعضی از نژادهای دیگر بز دو آویزه گوشتی منگوله ای در زیر گلوی آن دیده می شود . شاخ بز نجدی خنجری شکل است و به سمت عقب خمیدگی دارد .

مرکز تحقیقات دامپروری در حیدر آباد کرج برای اصلاح نژاد بزهای ایرانی پژوهش و فعالیت می کند .

منبع:
رشد

بز کرکی

مقدمه:

یکی از حیوانات نشخوار کننده با ارزش و فراوان کشور ما بز است . بزها از علوفه، گیاهان خشک و چوبی شده و خار و خاشاک بیابان ها تغذیه می کنند . سپس آنها را به تولیدات با ارزش برای انسان تبدیل می کنند . شیر و گوشت٬دو محصول مهم بزها هستند که همه شما با آنها آشنا هستید . گروهی از بزها،علاوه بر شیر و گوشت، محصول دیگری هم تولید می کنند . این محصول (کرک) است . کرک بز خصوصیت هایی دارد که آنرا ب ارزش می کند . این کرک بدن را در سرما،گرم نگه می دارد . همچنین الیاف و رشته های آن زیبا و ظریف هستند . به همین سبب در بافت لباس،بخصوص لباسهای زمستانی استفاده می شود . درنتیجه برای کشور از نظر اقتصادی ارزش خوبی دارد . قیمت کرک بز در بازارهای جهانی بسیار زیاداست . به طوری که قیمت هر گرم کرک پس از عمل آوری،هزار تومان است .

شما می توانید بانگهداری و پرورش درست بزهای کرکی، از فروش کرکهای آنها درآمد خوبی بدست آورید . در این نشریه، مطالب مفیدی رابرای بیشتر شدن آگاهی و اطلاعات شما درباره بز کرکی آورده ایم . امیدواریم بتوانید از این مطالب به خوبی استفاده کنید .

استفاده بیشتر و بهتر از دامپروری :

دامداری حرفه وشغل پر زحمتی است . دامداران٬ عشایر پر تلاش و بیشتر روستاییان به این حرفه اشتغال دارند . در کشور ما میلیون ها  راس گوسفند و بز پرورش داده می شود با مقداری توجه و رعایت بعضی  از دستورهای کارشناسی،می توانیم از دامهای خود استفاده بیشتری به دست آوریم . رعایت اصول صحیح پرورش بز کرکی یکی از کارهای استفاده بهتر و بیشتر از دامپروری است .

کدام بز ها کرک تولید می کنند ؟

جمعیت و تعداد بز ها در دنیا زیاد است و می توان گفت در همه کشورها بز وجود دارد . اما تنها تعداد کمی از آنها کرک تولید می کنند . در بعضی از جاهای دنیا،امکان پرورش این نوع بز، بیشتر وجو دارد . این بز ها به نام بز کرکی یا بز کشمیر معروف هستند . مهمترین محل های پرورش آنها، قسمت هایی از ایران، افغانستان، چین، مغولستان و روسیه است .

بزهای کرکی، نژادهای مختلفی دارند،این نژاد از نظر شکل٬ قیافه و حتی رنگ با یکدیگر فرق دارند . بز نژاد رایینی در کرمان٬ بزهای جنوب خراسان و بعضی از بزهای استان یزد، از مهمترین نژادهای بز کرکی در ایران هستند .

ارزش اقتصادی کرک :

مهمترین استفاده کرک در تهیه لباسهای زمستانی، کلاه، شال گردن، و مانند آن است . لباسها و پوشاک تهیه شده از کرک بسیار زیبا٬ سبک٬ گرم وظریف هستند . به همین سبب، مشتریان زیادی در کشور های خارجی دارند . کرک خاصیت جذب رطوبت دارد. همچنین به آسانی شعله ور نمی شود. به همین دلیل در صنعت هم از آن استفاده می شود . خاصیت های کرک باعث باعث بالا رفتن ارزش آن در دنیا شده است . کرک موکشی شده و تمیز، با قیمت های بسیار بالایی در دنیا خرید و فروش میشود .

بز کرکی در چه آب و هوایی پرورش پیدا میکند ؟

بز کرکی در آب و هوای به خصوص پرورش پیدا می کند . به همین سبب این نوع بز در همه جای دنیا وجود ندارد . به همین سبب این نوع بز در همه جای دنیا وجود ندارد . برای مثال در منطقه های مرطوب، هرگز نمی توان بز کرکی را پرورش داد . آب و هوای خشک و بدون رطوبت برای پرورش بز کرکی مناسب است . بنابراین منطقه های استوایی، حاشیه و قسمت های خشک کویری و حتی ناحیه های خشک سردسیر برای پرورش بز کرکی مناسب هستند .

برای بدست آوردن کرک مرغوب باید بزهای کرکی و ییلاق و قشلاق می کنند . نگهداری این نوع بز ها برای مدت طولانی در زمین های جلگه ای، باعث نامرغوب شدن و ضخیم شدن کرک آنها می شود . پرورش بز کرکی در ناحیه های خشک کوهستانی موجب ظریف شدن کرک تولیدی می شود .

محل مناسب برای پرورش بز کرکی،آب و هوای خشک مانند منطقه های حاشیه کویر و ناحیه های خشک سردسیر است .

ارزش کرک به چه عاملهایی بستگی دارد ؟

1-      همه کرک و موی چیده شده از از هر بز را بیده می گویند . هر قدر میزان کرک نسبت به مو در بیده بیشتر است،ارزش آن بیشتر است و پول بیشتری برای آن پرداخت می شود .

2-      کرک هر قدر ظریف تر باشد و ضخامت تارهای آن کمتر باشد، ارزش بیشتری دارد .

3-      ظریف بودن تارهای کرک به سه عامل بستگی دارد :                                                                                                    

اول : ارثی است . یعنی یک جفت بز نر و ماده که کرکهایی با تارهای ظریف دارند، بزغاله هایی به وجود می اورند که تارهای کرک آنها ظریف است .

دوم: آب و هوای مناسب

سوم : تغذیه خوب و مناسب .بز ها باید در طول سال از علوفه مرتع های ییلاقی و قشلاقی استفاده کنند . علاوه بر آن، در صورت کمبود علوفه، نباید بزها گرسنه بمانند بلکه با تغذیه دستی، کمبود علوفه  را باید جبران کرد .

4-      یکی از ویژگی های کرک خوب، بلندی آن است . هر قدر طول کرک بیشتر باشد، ارزش و قیمت آن بالا تر است .

5-      رنگ کرک در قیمت آن اثر زیادی دارد . کرک سفید بالاتر ین قیمت را دارد . بعد از آن کرک های قهوه ای، خاکستر، آهویی و سیاه دارای ارزش هستند .

6-      تمیز بودن کرک در قیمت آن اثر دارد . هرقدر بیده کرک کمتر به گرد و خاک، عرق و خار و خاشاک آلوده باشد، قیمت آن بیشتر می شود .

ارزش و قیمت کرک براساس مقدار کرک بیده، ظریف بودن آن، طول تارها،رنگ کردن کرک و تمیز بودن مشخص می شود .

چگونه کرک بزها را مرغوب کنیم ؟

اگر می خواهید کرک مرغوبی از بزهای خود به دست آورید، باید به گفته های کارشناسان توجه کنید و آنها را به کار ببندید . گفتیم که چه عاملهایی باعث بیشتر شدن ارزش کرک می شوند . بعضی از این عاملها ارثی هستند و به اندازه و نژاد بستگی دارند . برخی هم به تغذیه، مدیریت و تلاش شما بستگی دارند .

رعایت بهداشت بزها در محل نگهداری آنها باعث می شود که گرد و خاک و خارو خاشاک کمتری با بیده کرک مخلوط شود . به علاوه برای رسیدن به نتیجه بهتر می توانید بزهای خودرا اصلاح نژاد کنید .

اصلاح نژاد چیست ؟

اصلاح نژاد به معنی بهتر کردن و بیشتر کردن تولیدات دام ها از راه های علمی است . می دانید بسیاری از ویژگی هاو صفت هایی که موجب بهتر شدن یا بیشتر شدن تولیدات دام ها می شوند، ارثی هستند . یعنی از پدر و مادر به فرزندان منتقل می شوند .

دام سالم، محصول سالم

بز های کرکی هم مانند بقیه دامها به مراقبت نیاز دارند تا سلامت بمانند . برای پیشگیری از بیماری در بزها،باید با مشورت دامپزشک، واکسن های لازم در زمان مناسب به آنها تزریق کرد .

وجود انگلهای داخلی و خارجی در بدن بزها گاهی باعث تلفات آنها می شود . اگر هم بزها تلف نشوند، تولید کرک، مو٬شیر و گوشت آنها کم می شود . در نتیجه ضررهای زیادی به دامدار می رسد . بنابراین خوراندن داروهای ضد انگل و حمام دادن دامها برای از بین بردن انگلهای خارجی و پوستی در سلامت دام های شما بسیار مهم است . این کارها از به هدر رفتن سرمایه شما جلوگیری می کند و در آمد شما را زیاد می کند .

برای تزریق واکسن به بزها و استفاده از داروهای ضد انگل های خارجی و داخلی با دامپزشکی منطقه خود مشورت کنید .

کرک را چگونه با ارزش تر کنیم ؟

1-      از به کار بردن رنگهای روغنی برای علامت گذاری روی بزها خودداری کنید .

2-      کرکها را با (دوکارد) از بدن بزها جدا نکنید . برای این کار از شانه چوبی استفاده کنید . چون از بریده شدن کرکها جلوگیری می کند و باعث کوتاه شدن طول آنها می شود .

3-      پس از جمع آوری کرک، آنها را بر اساس رنگ جدا کنید و در کیسه های کنفی جداگانه بریزید .

4-      موکشی یا جداسازی مو از کرک باعث بیشتر شدن قیمت آن می شود .

5-      از نگهداری کرک ها در کیسه های پلاستیکی خودداری کنید .

6-      تا آنجا که می توانید خاک٬ خاشاک و ماده های خارجی را از کرک جدا کنید .

خلاصه مطالب :

·         تعداد کمی از بزها کرک تولید می کنند .

·         بزهای کرکی ایران،در استانهای کرمان٬خراسان٬ یزد و ... وجود دارند .

·         خاصیت ها و ارزشهای کرک باعث افزایش قیمت و خرید و فروش آن در دنیا شده است .

·         ناحیه های خشک کویری و خشک سردسیری برای پرورش بز مناسب هستند .

·         کرک ظریف، با ضخامت تار کمتر٬ ارزش بیشتری دارد .

·         تغذیه مناسب و خوب در تولید کرک ظریف تاثیر زیادی دارد .

·         رنگ کرک، بلندی و تمیز ی و بدون خارو خاشاک بودن کرک قیمت آن را افزایش می دهد .

·         برای تولید کرک مرغوب،توصیه های کارشناسان را به کار ببندید .

·         رعایت بهداشت محل نگهداری بزها، یک امر لازم برای تولید بهتر است .

·         اصلاح نژاد بزهای کرکی،اقدامی لازم برای داشتن گله ای خوب است .

·         مبارزه با انواع انگلها و انجام واکسیناسیون بزها، سرمایه شما را حفظ می کند .

·         از به کار بردن رنگهای روغنی برای علامت گذاری بزها خودداری کنید .

·         کرکها را با دوکارد نچینید و براساس رنگ،آنها را  در کیسه های کنفی قرار دهید .

·         موشکی کرکها، قیمت آنها را افزایش میدهد .

چند نکته مفید :

·         کرک در بازارهای جهانی دارای ارزش اقتصادی فراوانی است .

·         از خاصیت های مهم کرک می توان به جذب رطوبت بالا و مقاومت در مقابل شعله ور شدن اشاره کرد .

·         بهترین آب و هوا برای پرورش بز کرکی، آب و هوای خشک و بدون رطوبت است .

·         ظرافت کرک به سه عامل ارثی، آب و هوای مناسب و تغذیه بستگی دارد .

·         کیفیت مناسب رنگ٬ بلندی و تمیزی، از خصوصیات خوب به نسلهای بعدی می شود .

·         اصلاح نژاد موجب انتقال صفت ها و خصوصیات خوب به نسل های بعدی می شود .

·         انگلهای خارجی موجب آسیب پوست و کاهش ارزش کرک تولیدی می شود .

·         حفظ کیفیت کرک تولیدی به روش چیدن و نگهداری کرک بستگی دارد .

منبع: انجمن متخصصین علوم دامی خراسان




برچسب ها: فراورده‌ها و نژادهای بز وبز کرکی،
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 10 اردیبهشت 1392 توسط علی صفری .برمحمد وآل محمد صلوات بفرست .الّلهم صّلعلی محمد وآل محمدوعجل فرجهم